Lưu ý khi chủng ngừa (P2): Thú trong các tình huống đặc biệt

Trong thực tế lâm sàng, việc áp dụng chung một phác đồ tiêm phòng không phải lúc nào cũng tối ưu. Các BSTY có thể sẽ hoặc đã từng gặp những tình huống “tiến thoái lưỡng nan” khi chủng ngừa: Có nên tiêm cho thú mang thai không? Xử lý thế nào với các bé tại trạm cứu hộ, hay những bé từng bị sốc vaccine? Dựa trên các cập nhật mới nhất từ AAHA và WSAVA, bài viết phần 2 sẽ hướng dẫn cách tiếp cận an toàn và hiệu quả khi chủng ngừa cho các nhóm thú đặc biệt này.

Tình trạng mang thai và cho con bú

• Nên cố gắng tránh tiêm vaccine cho chó mèo mẹ trong thời kỳ mang thai nếu có thể. Tốt nhất là nên lên lịch tiêm phòng đầy đủ trước khi chúng bước vào thai kỳ.
• Cụ thể, không được sử dụng vaccine sống nhược độc (MLV) cho mèo mẹ mang thai hoặc mèo con dưới 4 tuần tuổi (đặc biệt là thành phần FPV) vì có thể gây nguy hiểm. Một số vaccine MLV cũng ghi rõ chống chỉ định đối với thai kỳ trong tờ hướng dẫn của nhà sản xuất.
• Nếu xét thấy tình trạng phơi nhiễm cao và bắt buộc phải tiêm vaccine cốt lõi trong thai kỳ, có thể ưu tiên dùng vaccine bất hoạt thay vì MLV, trừ trường hợp vaccine MLV đã được nhà sản xuất kiểm nghiệm an toàn để sử dụng trong thai kỳ và có đã khẳng định trong tờ hướng dẫn.

Thú tại trạm cứu hộ và môi trường mật độ cao

• Trạm cứu hộ là môi trường có nguy cơ lây truyền bệnh truyền nhiễm rất cao. Quy trình tiêm phòng tại đây đòi hỏi sự khắt khe hơn để bảo vệ cả cá thể lẫn quần thể.
• Tất cả chó mèo (kể cả thú đi lạc, thú mang thai, đang cho con bú, hoặc đang có bệnh/chấn thương nhẹ) đều nên được tiêm các vaccine cốt lõi ngay khi vừa tiếp nhận. Việc trì hoãn tiêm phòng dù chỉ 1 ngày cũng làm tăng đáng kể nguy cơ bùng phát bệnh. Trong môi trường nguy cơ cao, lợi ích của việc tiêm vaccine MLV lớn hơn các nguy cơ lý thuyết đối với thú mang thai hay bệnh nhẹ.
• Nên ưu tiên sử dụng vaccine sống nhược độc (MLV) thay vì vaccine bất hoạt vì MLV tạo miễn dịch nhanh hơn và phá vỡ được hàng rào kháng thể từ mẹ (MDA) sớm hơn.
• Lịch tiêm cho chó/mèo con tại trạm cứu hộ nên bắt đầu sớm từ 4 tuần tuổi, và tiêm lặp lại liên tục mỗi 2-3 tuần cho đến khi thú đạt 5 tháng tuổi (18-20 tuần) để thu hẹp tối đa “khoảng trống miễn dịch” (khoảng thời gian kháng thể từ mẹ xuống thấp nhưng kháng thể tạo ra sau chủng ngừa chưa đủ để bảo hộ).

Thú có tiền sử phản ứng phụ/dị ứng với vaccine

• Phản ứng phụ có thể bao gồm sưng đau tại chỗ, sốt, mệt mỏi, hoặc hiếm hơn là sốc phản vệ và các bệnh lý tự miễn. Các giống chó nhỏ và chó được tiêm nhiều mũi vaccine trong cùng một lúc thường có nguy cơ gặp phản ứng phụ cao hơn.
• Không được tự ý giảm liều lượng vaccine (chẳng hạn tiêm nửa liều cho giống chó nhỏ) với mục đích giảm phản ứng phụ, vì điều này không được các nhà sản xuất và cơ quan chức năng khuyến cáo.
• Để giảm rủi ro, BSTY nên giảm số lượng các loại vaccine tiêm trong cùng một lần thăm khám ở những thú nhỏ.
• Đối với thú từng có phản ứng nghiêm trọng trong quá khứ, không nhất thiết phải tiêm nhắc lại mù quáng các bệnh cốt lõi (như CDV, CPV, CAV), thay vào đó nên xét nghiệm kháng thể để kiểm tra tình trạng bảo hộ.
• Nếu bắt buộc phải tiêm lại, có thể cân nhắc đổi sang nhãn hiệu/loại vaccine khác, cho dùng thuốc kháng histamine hoặc glucocorticoid trước khi tiêm, và cần theo dõi sát sao tại phòng khám trong vòng 24 giờ sau tiêm.