Lưu ý khi chủng ngừa (P1): Thú có vấn đề về sức khỏe

Vaccine thường được chỉ định dùng trên thú khỏe mạnh, tuy nhiên BSTY thường gặp các trường hợp bệnh mãn tính hoặc cấp tính được đưa đến để chủng ngừa. Vậy khi nào có thể chủng ngừa cho những đối tượng này? Các BSTY hãy cùng AAHA (Hiệp hội Bệnh viện thú y Hoa Kỳ) và WSAVA (Hội Thú y thú nhỏ Thế giới) tìm hiểu về vấn đề này nhé.

• Quyết định thường căn cứ vào việc (1) liệu cơ thể thú có thể đáp ứng miễn dịch tốt, và (2) liệu có tăng nguy cơ xảy ra tác dụng phụ.
• Chủng ngừa trên thú có vấn đề sức khỏe là “ngoài chỉ định”, do đó cần cân nhắc lợi ích/rủi ro và có sự đồng thuận của chủ nuôi.
• Nhiều yếu tố như nhiễm trùng, bệnh bẩm sinh, bệnh tự miễn, khối u, thuốc, suy dinh dưỡng đều có thể gây suy giảm miễn dịch. Thú bị suy giảm miễn dịch đặc biệt cần bảo hộ từ vaccine, tuy nhiên cơ thể khi đó có khả năng giảm đáp ứng với chủng ngừa. Do đó, cần cân nhắc cho mỗi trường hợp cụ thể.
• Cần cân nhắc về tính gây bệnh của vaccine sống nhược độc (MLV) khi dùng trên thú bị suy giảm miễn dịch, do virus nhược độc có thể gây bệnh trên thú gặp bất thường về hệ miễn dịch (hiếm gặp). Trong một số trường hợp, vaccine bất hoạt có thể an toàn hơn.

Nhận biết thú có vấn đề sức khỏe

Các thông tin cần nắm trước khi chủng ngừa:

• • Các thuốc đang dùng
  • Tình trạng bệnh
  • Phản ứng dị ứng với vaccine trước đó
  • Tình trạng mang thai.

Thăm khám tối thiểu cần có:

• • Mức độ hoạt động
  • Niêm mạc (tình trạng mất nước, màu sắc, thời gian đổ đầy mao mạch)
  • Các hạch dễ sờ nắn
  • Có dịch tiết mắt mũi hay không.

Nhiễm trùng

• Nếu thú chỉ mắc bệnh nhẹ (có thể sốt nhẹ) thì vẫn có thể tiêm. Sau vài tuần, khi thú đã hồi phục, có thể tiêm nhắc lại nếu lo ngại đáp ứng miễn dịch không đủ.
• Nếu bệnh trung bình đến nặng, hoặc nếu chủ nuôi muốn đáp ứng miễn dịch tốt nhất khi tiêm, nên hoãn đến khi thú hồi phục hẳn.
• Trường hợp thú đến khám nhưng không rõ lịch sử tiêm phòng, hoặc trễ lịch tiêm, quy tắc vàng của AAHA là: “Khi có nghi ngờ, hãy tiêm phòng (When in doubt, vaccinate)”. Lợi ích của việc tiêm phòng vượt xa những rủi ro đối với những cá thể không rõ tình trạng miễn dịch.

Bệnh tự miễn

• Khi bệnh đang hoạt động, không nên tiêm.
• Khi đã hồi phục và ổn định, cần cân nhắc kỹ: khả năng vaccine làm kích hoạt lại bệnh, mức độ nghiêm trọng nếu tái phát và nguy cơ tiếp xúc với mầm bệnh được tiêm chủng.
  Ví dụ: với bệnh viêm đa rễ thần kinh tự miễn, cần hạn chế chủng ngừa vì bệnh nguy hiểm đến tính mạng và có khả năng xảy ra sau khi tiêm vaccine; ngược lại với bệnh viêm giáp tự miễn, vẫn có thể chủng ngừa thường kì cho chó vì đa số các ca không gây tử vong và chưa phát hiện mối liên hệ với vaccine.
• Đối với thú có tiền sử bệnh tự miễn (như thiếu máu tán huyết qua trung gian miễn dịch, giảm tiểu cầu, viêm đa khớp), thay vì tiêm nhắc lại mù quáng các vaccine cốt lõi, BSTY nên xét nghiệm kháng thể để kiểm tra xem thú còn được bảo hộ hay không, từ đó tránh việc tiêm phòng không cần thiết.
• Tỷ lệ tái phát bệnh tự miễn cao nhất trong vài tháng đầu sau khi chẩn đoán (khi đang dùng thuốc ức chế miễn dịch liều cao), do đó tuyệt đối tránh tiêm vaccine trong giai đoạn này. Sau 12 tháng, tỷ lệ tái phát tự phát giảm xuống đáng kể (chỉ còn khoảng 10-15%), lúc này có thể cân nhắc tiêm nếu xét nghiệm kháng thể âm tính. Nếu bệnh tái phát trong vòng 4 tuần sau tiêm, cần xem đây là một ca phản ứng phụ.

FeLV & FIV (Mèo)

• Tuyệt đối không tiêm vaccine phòng bệnh FeLV hoặc FIV cho mèo đã được chẩn đoán dương tính vì vaccine không mang lại lợi ích gì cho mèo đã nhiễm.
• Tất cả các vaccine cốt lõi khác vẫn phải được chủng ngừa vì mèo nhiễm FeLV/FIV rất dễ mắc bệnh nặng nếu nhiễm thêm các virus cơ hội như FPV, FCV, FHV.
• Việc chủng ngừa có thể hỗ trợ hệ miễn dịch, mặc dù hệ miễn dịch có thể đã bị suy giảm. Tuy nhiên, khi bệnh càng tiến triển, đáp ứng với chủng ngừa có thể kém hơn.

FIP (Mèo)

• Không nên chủng ngừa cho mèo đang mắc FIP nặng (quá yếu).
• Nếu mèo đã khỏi FIP, có thể cân nhắc lợi ích/rủi ro để trì hoãn hoặc chủng ngừa tối thiểu.
• Không nên ngưng chủng ngừa hoàn toàn.

Thuốc điều trị/ức chế miễn dịch/Glucocorticoids

• Việc sử dụng glucocorticoid liều kháng viêm hoặc thậm chí liều ức chế miễn dịch trước hoặc trong khi chủng ngừa thường không làm suy giảm đáng kể đáp ứng tạo kháng thể đối với vaccine. Việc dùng một liều đơn glucocorticoid kháng viêm cũng không làm suy giảm đáp ứng miễn dịch dịch thể đối với vaccine.
• Tuy nhiên, khuyến cáo nên tiêm nhắc lại vaccine sau khi kết thúc liệu trình điều trị bằng glucocorticoid.
• Đối với liệu trình glucocorticoid ngắn ngày, nên tiêm nhắc lại ít nhất 2 tuần sau khi ngưng thuốc. Đối với các liệu trình dài ngày, khoảng thời gian chờ này có thể kéo dài đến 3 tháng.
• Nếu thú đang dùng glucocorticoid để điều trị một bệnh lý nghiêm trọng, nên hoãn tiêm phòng cho đến khi thú phục hồi sức khỏe bình thường.
• Nếu không thể ngưng thuốc, chỉ nên tiến hành tiêm phòng khi bệnh trạng đã được kiểm soát tốt bằng một liều thuốc ổn định trong nhiều tuần.

Thuốc ức chế miễn dịch mạnh/Thuốc hóa trị ung thư

• Nên tránh hoặc trì hoãn sử dụng các loại vaccine sống nhược độc (MLV) ở những thú đang dùng thuốc ức chế miễn dịch mạnh hoặc hóa trị. Tốt nhất nên đợi tiêm nhắc lại vaccine MLV ít nhất 3 tháng sau khi kết thúc liệu trình điều trị.
• Đối với các bệnh cốt lõi (như CDV, CPV, CAV ở chó hay FPV ở mèo), thú cưng thường vẫn được bảo hộ từ các lần tiêm vaccine MLV trước đó. BSTY có thể xét nghiệm kháng thể để kiểm tra mức độ kháng thể còn lại nhằm đảm bảo thú vẫn đang được bảo vệ.
• Đối với các vaccine bất hoạt (như vaccine Leptospira), loại vaccine này ít có nguy cơ gây hại cho thú bị suy giảm miễn dịch hơn so với vaccine MLV, nhưng liệu pháp ức chế có thể làm giảm hiệu quả tạo miễn dịch của vaccine.