Vi khuẩn trên điện thoại di động trong cơ sở thú y

Một nghiên cứu gần đây đã đánh giá mức độ nhiễm vi khuẩn trên điện thoại di động của bác sĩ thú y và y tá làm việc tại khu vực phẫu thuật, chuẩn bị thú và gây mê của một bệnh viện thú y đào tạo lớn tại Đại học Edinburgh, Anh. Tác giả đặt ra một vấn đề rất đời thường nhưng có ý nghĩa quan trọng đối với kiểm soát nhiễm khuẩn: chiếc điện thoại được sử dụng hàng ngày trong bệnh viện thú y có thể trở thành một “vật trung gian truyền nhiễm” (fomite) hay không?

Vì sao điện thoại lại đáng quan tâm?

Điện thoại di động ngày càng được sử dụng thường xuyên trong môi trường lâm sàng. Bác sĩ thú y và y tá có thể dùng điện thoại để liên lạc, tra cứu thông tin, kiểm tra hồ sơ hoặc hỗ trợ công việc ngay bên cạnh thú. Tuy nhiên, điện thoại cũng thường xuyên được cầm bằng tay, đặt xuống nhiều bề mặt và mang từ khu vực này sang khu vực khác.

Trong nhân y, nhiều nghiên cứu đã ghi nhận tỷ lệ nhiễm vi khuẩn trên điện thoại rất cao, từ 72.6% đến 100% trong một số khu vực như phòng mổ và hồi sức tích cực. Một số nghiên cứu còn phát hiện các vi khuẩn có khả năng kháng thuốc. Trong lĩnh vực thú y, dữ liệu còn hạn chế; những nghiên cứu trước đây chủ yếu tập trung vào Staphylococcus. Vì vậy, nhóm tác giả muốn đánh giá rộng hơn, không chỉ tìm Staphylococcus mà còn xem điện thoại có thể mang những nhóm vi khuẩn nào khác.

Nghiên cứu được thực hiện như thế nào?

Đây là nghiên cứu được thực hiện tại một thời điểm duy nhất, với 25 người tham gia và tổng cộng 39 điện thoại được lấy mẫu, bao gồm điện thoại cá nhân và điện thoại do bệnh viện cung cấp.

Một điểm đáng chú ý là nhóm nghiên cứu không báo trước thời điểm lấy mẫu. Mục đích là hạn chế việc người tham gia thay đổi hành vi vì biết mình đang được quan sát.

Mỗi điện thoại được lấy mẫu trên nhiều vị trí gồm:

• • Màn hình
  • Vỏ điện thoại
  • Micro
  • Nút bấm
  • Loa

Mẫu được nuôi cấy, đếm khuẩn lạc và xác định hình thái Gram. Nghiên cứu sử dụng đơn vị CFU/mL để biểu thị lượng vi khuẩn phát hiện được. Tuy nhiên, tác giả không định danh đến mức loài và không làm kháng sinh đồ, vì vậy nghiên cứu không thể xác định chính xác từng vi khuẩn là loài nào hoặc có kháng thuốc hay không.

Kết quả chính: 41% điện thoại có nhiễm vi khuẩn

Trong 39 điện thoại được lấy mẫu, 16 điện thoại (41%) cho kết quả nuôi cấy dương tính. Đây là một tỷ lệ đáng chú ý, dù thấp hơn một số nghiên cứu trên người.

Kết quả nổi bật nhất là sự khác biệt giữa bác sĩ thú y và y tá:

• • Điện thoại của bác sĩ thú y: 15/24 (62.5%) dương tính.
  • Điện thoại của y tá: 1/15 (6.7%) dương tính.

Nhóm có tỷ lệ cao nhất là bác sĩ thú y khoa phẫu thuật, với 10/13 (76.9%) điện thoại dương tính. Bác sĩ thú y gây mê đứng thứ hai với 5/9 (55.6%) điện thoại dương tính. Trong khi đó, không phát hiện điện thoại dương tính ở nhóm y tá phẫu thuật và y tá cấp cứu-chăm sóc tích cực trong mẫu nghiên cứu.

Những loại vi khuẩn nào được phát hiện?

Nhóm vi khuẩn phổ biến nhất là cầu khuẩn Gram dương, chiếm 38.4% số mẫu dương tính. Ngoài ra còn có:

• • Trực cầu Gram dương: 5.13%
  • Trực khuẩn Gram dương: 5.13%
  • Trực khuẩn Gram âm: 2.56%

Một số điện thoại còn mang nhiều loại vi khuẩn cùng lúc. Hai điện thoại có lượng vi khuẩn rất cao, trên 4.000 CFU/mL. Đáng chú ý, một trong những điện thoại này có vi khuẩn Gram âm.

Tuy nhiên chỉ dựa trên hình thái Gram thì chưa thể kết luận đây là vi khuẩn gây bệnh. Các cầu khuẩn Gram dương có thể bao gồm những vi khuẩn thường trú như Staphylococcus, Streptococcus hoặc Enterococcus. Trong khi đó, các trực khuẩn Gram âm như E. coli, Klebsiella hoặc Pseudomonas đáng được quan tâm hơn vì một số vi khuẩn này có liên quan đến nhiễm khuẩn bệnh viện trong thú y. Tuy nhiên, đây chỉ là các ví dụ dựa trên tài liệu trước đó; nghiên cứu này không xác định được chính xác loài vi khuẩn nào hiện diện.

Vấn đề không chỉ nằm ở vi khuẩn, mà còn ở thói quen sử dụng điện thoại

Khảo sát 21 người tham gia cho thấy điện thoại được sử dụng khá thường xuyên trong khu vực lâm sàng:

• • 76.2% sử dụng điện thoại trong khu vực lâm sàng.
  • Chỉ 14.3% vệ sinh điện thoại hàng ngày.
  • 57.1% vệ sinh điện thoại chưa đến một lần mỗi tuần.
  • 23.8% từng sử dụng điện thoại trong phòng vệ sinh gần đây.
  • 23.8% sử dụng những vật không có tính kháng khuẩn để lau điện thoại.
  • Có 33.3% người chưa từng nghĩ điện thoại có thể là một fomite liên quan đến nhiễm khuẩn bệnh viện.

Phương pháp vệ sinh cũng khá khác nhau. Một số người sử dụng khăn sát khuẩn hoặc cồn, nhưng một số khác lại dùng khăn lau kính, gấu áo blouse/áo phẫu thuật hoặc giấy vệ sinh. Đây là một dấu hiệu cho thấy quy trình vệ sinh điện thoại chưa được chuẩn hóa.

Lý do phổ biến nhất khiến nhân viên không vệ sinh điện thoại hàng ngày là “không nghĩ đến việc đó”. Ngoài ra còn có lo ngại làm hỏng điện thoại, cho rằng vệ sinh tay đã đủ hoặc thiếu tài liệu hướng dẫn.

Điều gì đáng lưu ý nhất?

Nghiên cứu không chứng minh rằng điện thoại đã trực tiếp gây ra một ca nhiễm khuẩn bệnh viện. Đây là điểm rất quan trọng. Điện thoại có vi khuẩn không đồng nghĩa với việc vi khuẩn đó chắc chắn được truyền sang thú và gây bệnh.

Tuy nhiên, điện thoại có những đặc điểm khiến nó trở thành một vật trung gian tiềm năng: thường xuyên được chạm vào, tiếp xúc với tay, được mang qua nhiều khu vực và đôi khi được sử dụng ngay cạnh thú. Vì vậy, tác giả cho rằng điện thoại nên được xem xét trong các chương trình kiểm soát nhiễm khuẩn, tương tự những vật dụng môi trường khác.

Bài học thực tế cho bệnh viện thú y

Từ kết quả nghiên cứu, nhóm tác giả đề xuất đưa vệ sinh điện thoại vào hướng dẫn kiểm soát nhiễm khuẩn của bệnh viện. Một số biện pháp được đề cập gồm:

• • Khử khuẩn điện thoại bằng khăn chứa 70% isopropyl alcohol ít nhất mỗi ngày.
  • Khử khuẩn trước và sau khi sử dụng điện thoại trong tương tác với thú.
  • Thực hiện vệ sinh tay trước và sau khi sử dụng điện thoại.
  • Có sẵn khăn cồn hoặc sản phẩm phù hợp tại các khu vực lâm sàng.
  • Có thể sử dụng lời nhắc trên điện thoại để duy trì lịch vệ sinh.

Kết luận

Thông điệp chính của nghiên cứu khá đơn giản: điện thoại di động của nhân viên thú y không phải là vật dụng “sạch” như chúng ta thường nghĩ. Trong nghiên cứu này, 41% điện thoại có vi khuẩn, và tỷ lệ cao hơn rõ rệt ở bác sĩ thú y, đặc biệt là bác sĩ làm việc trong phẫu thuật.

Nghiên cứu vẫn có nhiều hạn chế: cỡ mẫu nhỏ, chỉ thực hiện tại một bệnh viện, không định danh vi khuẩn đến loài, không làm kháng sinh đồ và không thể xác định vi khuẩn có nguồn gốc từ người hay động vật. Do đó, chưa thể kết luận về nguy cơ lâm sàng thực sự.

Tuy nhiên, nghiên cứu đưa ra một thông điệp thực hành đáng chú ý: kiểm soát nhiễm khuẩn không nên chỉ tập trung vào tay, dụng cụ phẫu thuật và bề mặt phòng bệnh; điện thoại di động cũng nên được xem là một vật dụng cần quản lý vệ sinh. Cần có thêm nhiều nghiên cứu để xác định ý nghĩa lâm sàng của sự nhiễm khuẩn này và liệu điện thoại có thực sự đóng vai trò trong các ổ dịch nhiễm khuẩn bệnh viện thú y hay không.

Biên dịch và tóm tắt từ nguồn

Glenn OJ, Telford L, Pratschke K. “Bacterial contamination on mobile phones in the theatre area of a large veterinary hospital.” Veterinary Record Open. 2025;12:e70016. DOI: 10.1002/vro2.70016.

Phạm Quốc Anh Minh