tim mạch – Tiến Thắng Vet

Chỉ dấu sinh học của tim phổ biến ở chó và mèo

Pham Minh — Sat, 19 Jul 2025 02:16:45 +0000

Chỉ dấu sinh học thường là một chất trong máu có thể được đo lường một cách khách quan và phản ánh quá trình sinh lý, bệnh lý hoặc phản ứng với điều trị. Có nhiều chỉ dấu sinh học đại diện cho tình trạng của tim, trong đó có 2 chỉ dấu phổ biến và có giá trị lâm sàng cao nhất hiện nay ở chó và mèo, gồm:

Cardiac troponin I (cTnI): protein tơ cơ nội bào (của tim) được giải phóng vào tuần hoàn khi tế bào cơ tim bị tổn thương, chết hoặc hoại tử. Đây là một chỉ dấu rò rỉ, nghĩa là cTnI rò rỉ vào máu từ tế bào cơ tim bị tổn thương.
N-terminal pro–B-type natriuretic peptide (NT-proBNP): neurohormone được tiết ra từ tâm nhĩ và tâm thất để phản ứng với tình trạng quá tải thể tích hoặc quá tải áp lực. Đây là một chỉ dấu chức năng, nghĩa là NT-proBNP tăng lên khi cơ tim bị stress, kéo giãn hay tăng áp lực lên cơ tim do bệnh tim tiềm ẩn hoặc biểu hiện rõ.

Vậy, ngoài những điểm chung, 2 chỉ dấu này khác nhau thế nào về ý nghĩa? Hãy cùng Tiến Thắng tìm hiểu trong bài viết này nhé!

SINH LÝ BỆNH

cTnI:

Troponin I là thành phần trong bộ 3 tiểu đơn vị protein của phức hợp troponin (I, T, C). Troponin là protein điều hòa tương tác giữa actin và myosin trong sarcomere (đơn vị co cơ). Khi tế bào cơ tim bị tổn thương, protein này sẽ rò rỉ vào máu.
Nhiều nghiên cứu cho thấy cTnI là chỉ dấu tuyệt vời cho tổn thương cơ tim vì mức độ và thời gian tăng của chỉ dấu này tỷ lệ thuận với mức độ nghiêm trọng của tổn thương.
Do tính tương đồng về cấu trúc của cTnI giữa các loài động vật hữu nhũ, xét nghiệm cTnI của người có thể được dùng cho chó, mèo và các loài khác với kết quả có độ tin cậy tốt. Hiện nay, xét nghiệm cTnI cho thú đã phổ biến hơn, có thể thực hiện dễ dàng và nhanh chóng tại phòng khám.

NT-proBNP:

NT-proBNP là phần vô hoạt của proBNP. ProBNP được tạo ra từ tế bào cơ tim, chủ yếu từ tâm thất, khi phản ứng với sự căng giãn. Khi được giải phóng vào máu, proBNP phân tách thành 2 phần: BNP (hoạt động) và NT-proBNP (không hoạt động).
BNP có tác dụng sinh lý chính là giãn mạch, lợi tiểu và bài niệu, tuy nhiên thời gian bán hủy rất ngắn nên không phù hợp cho việc xét nghiệm. Ngược lại, NT-proBNP với thời gian bán hủy dài hơn, hiện được chọn làm chỉ dấu xét nghiệm giúp chẩn đoán suy tim sung huyết, sàng lọc bệnh tiềm ẩn, đánh giá nguy cơ và tiên lượng bệnh tim.
Khác với cTnI, NT-proBNP yêu cầu xét nghiệm đặc hiệu theo loài, và hiện đã có những xét nghiệm dành riêng cho chó và mèo.

NGUYÊN NHÂN VÀ Ý NGHĨA LÂM SÀNG KHI TĂNG

CTnI: (Bảng 1)

Nồng độ bình thường dưới ngưỡng phát hiện (< 0.2 ng/mL). Mọi giá trị cao hơn đều bất thường và mức tăng tỷ lệ với mức tổn thương cơ tim. Tăng cTnI có thể xảy ra trong các trường hợp:

Viêm cơ tim, tràn dịch màng ngoài tim (có thể do ung thư mạch máu): cTnI trên chó thường tăng cao nhất trong trường hợp này.
Bệnh cơ tim phì đại (HCM): là nguyên phổ biến gây tăng cTnI với mức tăng từ nhẹ đến vừa, và tăng ở mèo bị HCM có triệu chứng lẫn không triệu chứng. Trong một nghiên cứu đánh giá khả năng phân biệt suy tim và bệnh hô hấp dựa vào cTnI, dù cTnI cao hơn ở mèo suy tim, nhưng cũng hơi tăng ở mèo bị bệnh hô hấp, nên độ đặc hiệu không cao. NT-proBNP là chỉ dấu tốt hơn để phân biệt trong trường hợp này.
Nhồi máu cơ tim, tổn thương thiếu máu cục bộ: là nguyên nhân gây tăng cTnI phổ biến nhất trên người (là tiêu chuẩn vàng mới để chẩn đoán nhồi máu cơ tim trong y học), tuy nhiên tình trạng tổn thương dạng này lại ít gặp trên chó.
Xoắn dạ dày: tình trạng thiếu máu-tái tưới máu sau khi giải xoắn có thể gây tổn thương cơ tim, cTnI tăng và liên quan đến loạn nhịp sau mổ.
Độc tố tim: doxorubicin liều cao (tích tụ thuốc gây hoại tử cơ tim), nọc rắn đuôi chuông, lá trúc đào, chấn thương ngực cũng có thể làm tăng cTnI.
Bệnh hệ thống nặng (sốc, tăng áp phổi, bệnh thận, sốt, viêm): cTnI có thể tăng nhẹ không đặc hiệu.

NT-proBNP: (Bảng 1, 2)

Chó mèo suy tim sung huyết hoặc bệnh cơ tim tiềm ẩn đều có NT‑proBNP tăng rõ và nhạy. Nhiều nghiên cứu cho thấy NT-proBNP có độ nhạy và độ đặc hiệu cao trong việc phân biệt và chẩn đoán suy tim ở chó mèo ho, khó thở (dấu hiệu hô hấp).
Mức tăng NT-proBNP cũng tương quan với độ nghiêm trọng của bệnh, do đó có thể dùng để đánh giá tiên lượng. Các ngưỡng nồng độ NT-proBNP khác nhau ở chó và mèo.
Mức NT-proBNP có thể thay đổi tùy nguyên nhân gây suy tim. Ví dụ: NT-proBNP ở chó suy tim do hở van thấp hơn so với bệnh cơ tim giãn. NT-proBNP giúp sàng lọc bệnh cơ tim tiềm ẩn, nhưng độ nhạy, độ đặc hiệu chưa đủ cao để dùng đơn độc.
Bệnh hệ thống nặng như nhiễm trùng huyết, tăng áp phổi, bệnh hô hấp, bệnh thận cũng có thể làm tăng NT-proBNP mức độ nhẹ.

ỨNG DỤNG LÂM SÀNG

Sàng lọc bệnh tim tiềm ẩn: đặc biệt hữu ích trên mèo

NT‑proBNP và cTnI đều có thể tăng trên mèo bị HCM tiềm ẩn, tuy nhiên độ nhạy và độ đặc hiệu không phải tuyệt đối.
Xét nghiệm nhanh hiện nay có thể giúp phát hiện sớm HCM trước khi có triệu chứng.
NT-proBNP không được khuyến nghị dùng để chẩn đoán sớm bệnh van hai lá (MMVD) trên chó, do tình trạng này đã có thể chẩn đoán qua tiếng thổi tim; chỉ dấu này cũng không được khuyến nghị dùng để phân loại bệnh tim trên chó, sàng lọc ở những con chó khỏe mạnh không có dấu hiệu bệnh tim, hay xét nghiệm trước khi gây mê.

Phân biệt nguyên nhân gây khó thở: hữu ích trên cả chó và mèo

NT‑proBNP có độ nhạy và độ đặc hiệu cao hơn cTnI trong việc phân biệt giữa suy tim và nguyên nhân hô hấp ở cả chó và mèo.
cTnI có thể tăng cả khi có bệnh hô hấp, nên không đặc hiệu bằng NT‑proBNP.

Đánh giá mức độ nặng và tiên lượng:

Cả cTnI và NT‑proBNP đều tỷ lệ thuận với mức độ tổn thương của tim (như giãn hay phì đại thất trái, tràn dịch màng tim v.v.).
Nhiều nghiên cứu cho thấy nồng độ cTnI và NT-proBNP cao liên quan tới tăng nguy cơ tử vong hoặc tiến triển xấu.

Theo dõi đáp ứng điều trị hay độc tính:

cTnI: theo dõi độc tố tim (như doxorubicin), chấn thương, xoắn dạ dày v.v.
NT‑proBNP: giúp đánh giá hiệu quả điều trị suy tim qua thời gian.

HẠN CHẾ VÀ LƯU Ý KHI SỬ DỤNG

Không có chỉ dấu nào đủ riêng biệt và đơn độc để chẩn đoán hoặc tiên lượng.
Cả cTnI lẫn NT-proBNP đều có thể tăng ở một số trường hợp bệnh ngoài tim, hoặc chưa tăng ở những trường hợp bệnh tim mức độ rất nhẹ, do đó đều có khả năng xảy ra dương tính giả hoặc âm tính giả.
Kết quả xét nghiệm cần được đánh giá cùng với tình trạng lâm sàng, khám tim mạch, X-quang, siêu âm tim trước khi đưa ra suy đoán hay kết luận cuối cùng. Cần nhấn mạnh với chủ nuôi rằng chỉ dấu tim không phải là xét nghiệm đơn độc.
Xử lý mẫu: với NT‑proBNP, khuyến nghị ly tâm và tách huyết tương vào ống có chất ổn định (stabilizer tube) trong vòng 1 giờ sau khi lấy máu để đảm bảo giá trị chính xác. NT-proBNP bị phân giải ở nhiệt độ phòng, và thao tác không chuẩn với huyết thanh, huyết tương có thể dẫn đến âm tính giả.

KẾT LUẬN

Hiện nay, cTnI và NT‑proBNP đã trở nên dễ tiếp cận hơn rất nhiều với các phòng khám và bệnh viện thú y thông qua phương pháp xét nghiệm nhanh. Hai chỉ dấu sinh học này là xu hướng hay, hỗ trợ hiệu quả cho chẩn đoán, phân loại, tiên lượng và theo dõi bệnh tim bên cạnh các chẩn đoán hình ảnh và triệu chứng lâm sàng. Tuy nhiên cần cẩn trọng và kết hợp nhiều yếu tố khi diễn giải kết quả xét nghiệm và kết luận tình trạng.

BẢNG 1: NGUYÊN NHÂN TĂNG cTnI & NT-proBNP

Tăng cTnI

Tăng NT-proBNP

Bệnh tim:

Cơ tim giãn (DCM) nặng
Hở van hai lá (MVD) nặng
Cơ tim phì đại (HCM)
Viêm cơ tim
Tràn dịch màng tim (do ung thư mạch máu - hemangiosarcoma)
Dị tật tim bẩm sinh nặng (hẹp dưới van ĐMC)

Bệnh khác:

Chấn thương ngực
Xoắn dạ dày (tổn thương do tình trạng thiếu máu-tái tưới máu)
Bệnh thận

Độc chất:

Doxorubicin
Trúc đào
Nọc rắn

Bệnh tim:

Bệnh tim bẩm sinh
Suy tim sung huyết
Bệnh tim tiềm ẩn: DCM, HCM, MVD

Bệnh khác:

Tăng áp phổi
Bệnh thận
Bệnh hệ thống nặng

BẢNG 2: NT-proBNP VÀ Ý NGHĨA LÂM SÀNG

Xét nghiệm NT-proBNP ở chó

Ngưỡng bình thường: < 900 pmol/l

Chỉ định lâm sàng	Kết quả NT-proBNP	Diễn giải kết quả xét nghiệm
Chó có dấu hiệu hô hấp nhưng chưa xác định rõ nguyên nhân dù đã làm các xét nghiệm chẩn đoán khác (như chụp X-quang)	< 900	Khả năng cao KHÔNG phải suy tim sung huyết (CHF)
	900-2.500	Có thể là CHF; cần xem xét thêm kết quả của các xét nghiệm khác
	> 2.500	Khả năng rất cao là CHF
Đánh giá đơn lẻ bệnh van hai lá giai đoạn B2 (MMVD)	> 1.500	Nguy cơ cao tiến triển thành CHF trong vòng 6–12 tháng tới
Đánh giá lặp lại ở bệnh MMVD giai đoạn B2	Tăng > 750 hoặc 60%	Nguy cơ cao CHF trong vòng 6 tháng tới, đặc biệt nếu giá trị tuyệt đối > 1.500
Doberman không triệu chứng, trên 3 tuổi, từ chối siêu âm tim (đặc biệt khi khám có dấu hiệu nghi ngờ bệnh cơ tim giãn tiềm ẩn - DCM)	> 450	Cho thấy nguy cơ cao mắc DCM tiềm ẩn; nên làm siêu âm tim hoặc gửi khám chuyên khoa tim

Xét nghiệm NT-proBNP ở mèo

Ngưỡng bình thường: < 100 pmol/l

Chỉ định lâm sàng	Kết quả NT-proBNP	Diễn giải kết quả xét nghiệm
Mèo có dấu hiệu hô hấp nhưng chưa rõ nguyên nhân dù đã làm các xét nghiệm chẩn đoán khác	< 100	Khả năng cao KHÔNG phải suy tim sung huyết (CHF)
	100–270	Có thể là CHF; cần xem xét thêm kết quả của các xét nghiệm khác
	> 270	Khả năng rất cao là CHF
Mèo không triệu chứng nhưng có yếu tố nguy cơ về tim (như tiếng thổi tim, loạn nhịp, tiếng tim ngựa phi)	< 100	Có thể loại trừ bệnh tim nghiêm trọng với độ chính xác cao
	> 100	Nguy cơ cao mắc bệnh tim nghiêm trọng; nên làm siêu âm tim

JZ-FIA07 là máy xét nghiệm miễn dịch huỳnh quang di động loại khô do Công ty TNHH JZ Biotech (Trung Quốc) sản xuất, ứng dụng công nghệ sắc ký phát hiện nhanh kháng nguyên và kháng thể ở thú cưng.
Với khả năng hỗ trợ đến 4 vạch phản ứng, kết nối Wi-Fi và tự động tải đường chuẩn, báo cáo kết quả trực quan, máy cho phép định lượng nhiều chỉ dấu sinh học từ mẫu huyết thanh, huyết tương, máu toàn phần, phân hoặc dịch tiết.
Với 46 loại test kit đa dạng dùng để xét nghiệm kháng thể, kháng nguyên và nhiều chỉ dấu sinh học khác, bao gồm cả NT-proBNP và cTnI, JZ-FIA07 là trợ thủ đắc lực giúp phòng khám, bệnh viện thú y kiểm tra, chẩn đoán nhanh chóng và chính xác trong vòng 10 phút. Đây là giải pháp xét nghiệm lý tưởng cho các cơ sở thú y hiện đại.
Tìm hiểu thêm thông tin về máy tại https://tienthangvet.vn/san-pham/thiet-bi-thu-y/may-xet-nghiem-mien-dich-huynh-quang-jz-fia-07/
Tham khảo brochure và danh sách các test kit tại https://drive.google.com/file/d/1ocLzN9F9GzJyYPZVAwoAenRPfHfQxinO/view?usp=sharing

Tài liệu tham khảo

DeFrancesco T. Cardiac Biomarkers. Clinician's Brief. 2011. https://www.cliniciansbrief.com/article/cardiac-biomarkers

Adin D. Using Cardiac Biomarkers in Dogs and Cats. University of Illinois College of Veterinary Medicine. 2019. https://vetmed.illinois.edu/2019/07/11/using-cardiac-biomarkers-in-dogs-and-cats/

Fries R. Using Cardiac Biomarkers in Clinical Practice. Florida Veterinary Medical Association. 2024. https://fvma.org/using-cardiac-biomarkers-in-clinical-practice/

Hertzsch S, Roos A, Wess G. Evaluation of a sensitive cardiac troponin I assay as a screening test for the diagnosis of hypertrophic cardiomyopathy in cats. J Vet Intern Med. 2019; 33: 1242–1250. https://doi.org/10.1111/jvim.15498

Oyama MA, Boswood A, Connolly DJ, Ettinger SJ, Fox PR, Gordon SG, Rush JE, Sisson DD, Stepien RL, Wess G, Zannad F. Clinical usefulness of an assay for measurement of circulating N-terminal pro-B-type natriuretic peptide concentration in dogs and cats with heart disease. J Am Vet Med Assoc. 2013 Jul 1; 243(1):71-82. doi: 10.2460/javma.243.1.71. PMID: 23786193.

Gavazza A, Fruganti A, Turinelli V, Marchegiani A, Spaterna A, Tesei B, Rossi G, Cerquetella M. Canine Traditional Laboratory Tests and Cardiac Biomarkers. Front Vet Sci. 2020 Jun 26;7:320. doi: 10.3389/fvets.2020.00320. PMID: 32676505; PMCID: PMC7333565.

Rebez EB, Ninan J. Biomarkers in the cardiovascular system of animals: A review. Indian J Anim Health. 2024; 63(1): 22-28. DOI: https://doi.org/10.36062/ijah.2024.08023

(Hình ảnh) McDonaugh B, Whyte MB. The Evolution and Future Direction of The Cardiac Biomarker. European Medical Journal. 2020. https://www.emjreviews.com/cardiology/article/the-evolution-and-future-direction-of-the-cardiac-biomarker/

Phạm Quốc Anh Minh

Bệnh cơ tim giãn | Bệnh tim phổ biến trên chó (P2)

Pham Minh — Fri, 22 Mar 2024 07:09:45 +0000

Bệnh cơ tim giãn và tỉ lệ mắc bệnh

Cơ tim giãn (Dilated Cardiomyopathy – DCM) là một bệnh liên quan đến cơ tim, đặc trưng bởi sự giãn ra của vách tâm thất, đặc biệt là tâm thất trái thường có lớp cơ dày, dẫn đến giảm khả năng co bóp, cuối cùng là sự suy giảm chức năng thì tâm thu và tăng kích thước của tim.

Nếu thoái hoá van hai lá là bệnh tim phổ biến nhất trên chó, nói chung, và trên các giống chó vừa và nhỏ, nói riêng, thì bệnh cơ tim giãn lại phổ biến nhất trên các giống chó lớn và khổng lồ, và phổ biến thứ hai trong số các bệnh tim thường gặp trên chó. Các giống chó lớn và khổng lồ thường mắc phải nhiều nhất bao gồm:

Doberman Pinscher (tỉ lệ cao nhất)
Great Dane
Saint Bernard
Scottish Deerhound
Irish Wolfhound
Labrador Retriever
Newfoundland
Afghan Hound
Dalmatian

Ngoài ra, German Shepherds và một số giống chó nhỏ hơn như Cocker Spaniels, Springer Spaniels và chó lội nước Bồ Đào Nha đôi khi cũng có khả năng mắc bệnh cơ tim giãn.

Tỉ lệ mắc bệnh cơ tim giãn tăng theo tuổi của chó, mặc dù tình trạng suy tim thường được phát hiện ở độ tuổi trung niên (4 đến 10 tuổi). Ở giống Doberman Pinscher, lên tới 50% số chó trên 8 tuổi mắc bệnh cơ tim giãn. Không có sự khác nhau về tỉ lệ mắc bệnh liên quan đến giới tính, tuy nhiên con đực thường xuất hiện các triệu chứng suy tim sớm hơn. Bệnh hiếm gặp trên chó cân nặng ít hơn 12 kg.

Nguyên nhân gây bệnh và sự thay đổi cấu trúc tim khi mắc bệnh cơ tim giãn

Bệnh cơ tim giãn có thể vô căn hoặc là hệ quả của nhiều yếu tố khác nhau như biến dị gen, di truyền, thiếu dinh dưỡng, nhiễm độc tố, miễn dịch hay truyền nhiễm.

Mặc dù được gây ra từ nhiều nguyên nhân, sự thay đổi cấu trúc của tim thường là như nhau. Ở tâm thất, các tế bào cơ vân (cơ tim) bị kéo dài ra, yếu đi, đôi khi có cả sự trượt giữa các tế bào cơ tim với nhau, cuối cùng làm cho lớp cơ mỏng lại, tâm thất giãn ra, sức bóp giảm, làm suy yếu chức năng thì tâm thu (bơm máu) của tim. Khi tâm thất bị giãn đến mức đủ lớn, hiện tượng máu trào ngược và tiếng thổi tim có khả năng xuất hiện do sự giãn vòng van nhĩ thất (van hai lá, ba lá) và thay đổi vị trí lá van do hình dạng tâm thất bị biến đổi, tiếp tục góp phần giảm lượng máu bơm vào động mạch và làm quá tải tâm nhĩ.

Lượng máu bơm đi khắp cơ thể giảm kích hoạt các cơ chế bù đắp nhằm cải thiện cung lượng tim, bằng cách tăng nhịp tim và giữ nước để tăng thể tích máu. Tuy nhiên, việc kích hoạt cơ chế bù đắp trong thời gian dài càng làm trầm trọng các tổn thương cơ tim, và tiến triển thành suy tim sung huyết khi các cơ chế bảo vệ suy yếu. Sự thay đổi về cấu trúc và chức năng tim cũng có khả năng đưa đến rối loạn nhịp thất, một trong các nguyên nhân gây ngất xỉu hoặc ngưng tim đột ngột ở thú bệnh.

Sự giãn nở của cả 2 tâm nhĩ, 2 tâm thất là dấu hiệu điển hình ở chó mắc bệnh cơ tim giãn. Tuy nhiên, đa số các trường hợp chỉ gặp sự giãn nở của tâm nhĩ trái và tâm thất trái.

Dấu hiệu lâm sàng ở chó mắc bệnh cơ tim giãn

Bệnh cơ tim giãn tiến triển chậm, với giai đoạn tiền lâm sàng kéo dài vài năm trước khi xuất hiện triệu chứng. Tuy nhiên triệu chứng lâm sàng tiến triển nhanh một khi đã xuất hiện. Các dấu hiệu thường gặp bao gồm:

Yếu
Mệt mỏi
Thở nhanh hoặc khó thở
Không dung nạp vận động
Ho (hoặc đôi khi là co thắt họng như sắp nôn ói)
Bỏ ăn
Chướng bụng (tích dịch xoang bụng)
Ngất xỉu

Thăm khám lâm sàng có thể nghe thấy tiếng loạn nhịp, tiếng thổi tại van hai lá hoặc ba lá, niêm mạc nhợt nhạt và thời gian phục hồi mao mạch chậm.

Chẩn đoán bệnh cơ tim giãn

Chẩn đoán bệnh cơ tim giãn là một quá trình loại trừ các nguyên nhân khác có khả năng gây ra sự thay đổi tương tự. Bệnh không thể chỉ căn cứ vào triệu chứng và thăm khám lâm sàng vì những yếu tố này được thể hiện khác nhau ở mỗi giống, mỗi cá thể. Việc kết hợp thêm các kỹ thuật cận lâm sàng sẽ giúp quá trình chẩn đoán được chính xác hơn, đặc biệt ở giai đoạn tiền lâm sàng, khi thú không biểu hiện bất kỳ triệu chứng nào.

Thăm khám lâm sàng bao gồm:

Nghe tim để tìm tiếng thổi, đặc biệt tại các vị trí van hai lá và ba lá, tiếng loạn nhịp, cũng như âm phổi, tiếng ran phổi trong trường hợp nghi ngờ phù phổi;
Kiểm tra niêm mạc và thời gian phục hồi mao mạch.

Các hoạt động cận lâm sàng bao gồm:

Siêu âm tim để xem dòng chảy của máu, độ dày cơ, cấu trúc van tim và sức bóp của tim;
X-quang vùng ngực để đánh giá kích thước các buồng tim, đo tổng thể kích thước tim và xem dấu hiệu phù phổi;
Đo điện tâm đồ để kiểm tra tình trạng loạn nhịp và một số dấu hiệu về kích thước tim, đặc biệt là đo Holter để đếm và đánh giá ngoại tâm thu thất (nhịp tim bất thường của tâm thất) trong 24 hoặc 48 giờ, đây là một chỉ tiêu quan trọng cần kiểm tra trên các giống Boxers và Dobermanns;
Xét nghiệm máu để đo lường các hormon và protein đặc trưng (NT-proBNP và cTnI) được tiết ra hoặc giải phóng vào máu khi cơ tim bị tổn thương.

Các xét nghiệm và kiểm tra này không chỉ dùng để phát hiện bệnh mà còn dùng để đánh giá mức độ nghiêm trọng và theo dõi tiến triển của bệnh khi thú vào giai đoạn suy tim.

Điều trị và kiểm soát bệnh cơ tim giãn và tình trạng suy tim

Hiện nay, hướng điều trị bệnh cơ tim giãn trên chó vẫn chỉ là điều trị các dấu hiệu lâm sàng và kiểm soát tình trạng suy tim. Phần lớn các thuốc được sử dụng tương tự như khi điều trị và kiểm soát bệnh thoái hoá van hai lá và tình trạng suy tim liên quan, bao gồm:

Pimobendan: Giãn mạch, giảm áp lực động mạch và tĩnh mạch, đồng thời cải thiện sức bóp của cơ tim, từ đó làm tăng lưu lượng máu bơm đến các cơ quan trong cơ thể. Pimobendan hiện nay đã là loại thuốc cường tim mới và phổ biến nhất khi điều trị bệnh tim trên chó, đã được thương mại hoá trên toàn cầu dưới tên Cardisure (Dechra) hay Vetmedin (Boehringer Ingelheim), với hiệu quả kéo dài sự sống của pimobendan đã được chứng minh qua nhiều nghiên cứu khác nhau. Pimobendan thậm chí đã được chỉ định ngay từ giai đoạn không triệu chứng với tác dụng trì hoãn sự tiến triển từ gian đoạn tiền lâm sàng sang giai đoạn lâm sàng.
Thuốc lợi tiểu: Loại bỏ lượng nước dư khỏi cơ thể giúp giảm phù nề, và giảm khối lượng công việc cho tim thông qua việc giảm thể tích máu. Furosemide và spironolactone là hai loại thuốc lợi tiểu thường được sử dụng để điều trị suy tim sung huyết.
Thuốc ức chế men chuyển angiotensin (ACE): Hạ huyết áp và giảm sức cản đối với máu bơm ra khỏi tim (hậu tải). Enalapril và benazepril là những chất ức chế ACE thường được sử dụng ở chó.
Thuốc chống loạn nhịp: Có thể sử dụng khi chó mắc bệnh cơ tim giãn kèm theo rối loạn nhịp tim, và các thuốc trên không kiểm soát được tình trạng này. Hai nhóm chính là thuốc chẹn beta (như atenolol, sotalol, carvedilol) và thuốc chẹn kênh canxi (như diltiazem). Các loại thuốc chống loạn nhịp khác có thể sử dụng lâu dài gồm procainamide, mexiletine và amiodarone. Cần sử dụng thận trọng vì một số thuốc có thể ảnh hưởng đến hoạt động của pimobendan.

Tìm hiểu thêm về sản phẩm Cardisure (Dechra) chứa pimobendan do Tiến Thắng phân phối tại đây hoặc xem thông tin trên website của hãng Dechra tại đây.

Về dinh dưỡng, thú bị suy tim nên được ăn thức ăn thơm ngon và giàu calo để cung cấp đầy đủ năng lượng khi tim đang phải hoạt động nhiều hơn để đảm bảo cung lượng máu cho cơ thể. Protein cũng nên được cung cấp ở mức độ vừa phải và tránh các thức ăn ít protein chuyên dành cho thú bị bệnh thận nếu thú đang suy tim không kèm theo suy thận nặng. Đặc biệt, natri, chất điện giải liên quan mật thiết đến lượng nước trong cơ thể, phải được khống chế ở mức thấp nhất có thể. Các chất điện giải khác như kali và magiê phải được theo dõi và bổ sung hoặc giới hạn trong trường hợp thiếu hoặc dư tương ứng. Ngoài ra, còn cần bổ sung thêm axit béo omega-3 và các axit amin như taurine và L-carnitine trong khẩu phần dinh dưỡng để cải thiện sức khoẻ tim mạch. Thú bị suy tim với tình trạng hô hấp khó khăn, không dung nạp vận động, nên được hạn chế vận động tối đa để giữ mức oxy tiêu thụ thật thấp.

Chi phí và hiệu quả điều trị

Hầu hết chó được chẩn đoán bệnh cơ tim giãn kèm hay không kèm suy tim sẽ phải điều trị suốt đời. Việc điều trị bao gồm thuốc và các xét nghiệm theo dõi được chỉ định tuỳ thuộc vào tình trạng của mỗi thú bệnh cũng như khả năng của chủ nuôi, với chi phí dao động và cân bằng để vừa cải thiện chất lượng cuộc sống của thú, vừa đảm bảo thú được điều trị lâu dài nhất có thể. Một số thuốc tuy đắt tiền hơn các thuốc khác nhưng đem lại hiệu quả vượt trội và tác dụng phụ ít hơn.

Sự đáp ứng và hiệu quả kéo dài sự sống tuỳ thuộc vào nhiều yếu tố, như tình trạng bệnh khi bắt đầu điều trị, tình trạng cơ thể… Thú bệnh đáp ứng tốt với thuốc sẽ có chất lượng cuộc sống tốt hơn và nếu được điều trị đầy đủ sẽ kéo dài sự sống lên từ vài tháng tới vài năm.

Chó mắc bệnh cơ tim giãn sẽ yêu cầu sự chăm sóc lâu dài và sự đồng hành của chủ nuôi. Việc tuân thủ dùng thuốc (thời gian, liều lượng), chế độ dinh dưỡng và lối sống theo khuyến cáo của bác sĩ thú y là rất quan trọng để việc điều trị được hiệu quả, giúp cải thiện chất lượng cuộc sống và kéo dài thời gian sống của chó.

Tài liệu tham khảo:

Collins, D. E., Eaton, K. A., & Hoenerhoff, M. J. (2015). Spontaneous dilated cardiomyopathy and right-sided heart failure as a differential diagnosis for hepatosis dietetica in a production pig. Comparative Medicine, 65(4), 327-332.

Fuentes, V. L., Johnson, L. R., & Dennis, S. (2010). BSAVA Manual of canine and feline cardiorespiratory medicine.

Nelson, R. W., & Couto, C. G. (2019). Small Animal Internal Medicine-E-Book: Small Animal Internal Medicine-E-Book. Elsevier Health Sciences.

https://vcahospitals.com/know-your-pet/dilated-cardiomyopathy-dcm-in-dogs--indepth

Phạm Quốc Anh Minh

Bệnh thoái hoá van hai lá | Bệnh tim phổ biến trên chó (P1)

Pham Minh — Thu, 14 Mar 2024 03:39:08 +0000

Hoạt động của tim

Trên tất cả các sinh vật sống, tim đóng vai trò như một “máy bơm” đẩy máu lưu thông khắp cơ thể. Theo dòng máu, oxy cùng các chất dinh dưỡng được vận chuyển từ phổi đến cung cấp cho các mô trong cơ thể, đồng thời CO₂cũng được vận chuyển từ các mô về lại phổi để trao đổi lấy oxy mới. Cùng với sự hỗ trợ của các “cảm biến” bố trí khắp các cơ quan, tim có khả năng tự điều chỉnh hoạt động của mình một cách phù hợp để đáp ứng nhu cầu trong mỗi tình huống. Khi tim bị bệnh, “máy bơm” không thể đưa máu đi khắp cơ thể đủ nhanh, các cơ chế bù trừ được kích hoạt giúp vòng tuần hoàn được duy trì một cách bình thường và thú bệnh không biểu hiện triệu chứng ngoại trừ tiếng thổi tim. Tuy nhiên, các cơ chế bù trừ không phải là vô hạn, và khi không còn khả năng bù trừ, tim dần suy, các triệu chứng bắt đầu xuất hiện trên trên thú.

Tỉ lệ mắc bệnh thoái hoá van hai lá

Bệnh thoái hóa van hai lá (Degenerative Mitral Valve Disease – DMVD, hay bệnh van hai lá myxomatous Myxomatous Mitral Valve Disease – MMVD) là bệnh về tim phổ biến nhất trên chó tại nhiều quốc gia, và chiếm khoảng 75% ca bệnh tim trên chó tại Bắc Mỹ. Bệnh van hai lá không những ảnh hưởng chỉ trên van hai lá thông giữa tâm nhĩ và thất trái, mà hơn 30% số ca còn bị ảnh hưởng cả trên van ba lá thông giữa tâm nhĩ và thất phải. Bệnh xảy ra nhiều hơn trên chó đực và các giống chó nhỏ khoảng dưới 20kg, đặc biệt là các giống Cavalier King Charles Spaniel, Chihuahua và Pomenarian. Bệnh thường tiến triển chậm trên giống chó nhỏ và tiến triển nhanh hơn khi xảy ra trên giống chó lớn, tuy nhiên ở đa số trường hợp, quá trình thường mất vài năm từ khi nghe thấy tiếng thổi do trào ngược van hai lá cho đến khi chó có biểu hiện suy tim. Khả năng mắc bệnh van hai lá tỉ lệ thuận với tuổi của chó, đặc biệt là ở giống chó nhỏ với 85% thú có sự bất thường ở van tim vào thời điểm 13 tuổi.

Nguyên nhân gây bệnh thoái hoá van hai lá

Bệnh van hai lá xảy ra khi van bị thoái hoá, lá van dày lên và lỏng lẻo. Bên cạnh đó, sợi thừng gân (chordae tendinae) có nhiệm vụ giữ cố định lá van khi van đóng, trong trường hợp bị đứt bởi bất kì lí do nào, cũng dẫn đến tình trạng máu trào ngược và bệnh van hai lá. Nguyên nhân chính xác của bệnh lẫn nguyên nhân của sự thoái hoá tuy vẫn chưa được làm rõ, nhưng đã được xác định là có liên quan đến yếu tố di truyền và giống. Bệnh van hai lá còn được gọi là suy van hai lá (Mitral Valve Disease – MVI) hoặc hở van hai lá (Mitral Regurgitation – MR) và thường liên quan đến tiếng thổi ở tim

Sự thay đổi của cơ thể khi mắc bệnh thoái hoá van hai lá

Khi mắc bệnh, van hai lá của tim trở nên dày hơn và nổi các nốt mủ, ngăn cản việc đóng chặt van, dẫn tới việc một phần máu từ tâm thất trái bị trào ngược về tâm nhĩ trái trong thì tâm thu tạo thành tiếng thổi. Hiện tượng trào ngược, cùng với các cơ chế bù trừ, gây tăng tiền tải của tim, và theo thời gian làm cơ tim giãn nở do ứ đọng máu, giảm sức co bóp của tim. Sự gia tăng về kích thước tim và ứ đọng máu có khả năng chèn ép và gây phù phổi, giảm hiệu suất trao đổi khí, dẫn đến các triệu chứng như ho, khó thở, thở nhanh, thú không thể vận động nhiều, mệt mỏi, bỏ ăn, sụt cân, và nặng hơn có thể gây tích dịch xoang bụng. Thời điểm này, bệnh đã ở giai đoạn lâm sàng, đã tiến triển thành suy tim sung huyết (Congenital Heart Failure – CHF) và có thể gây tử vong bất cứ lúc nào.

Các giai đoạn của bệnh thoái hoá van hai lá

Bệnh thoái hoá van hai lá được chia thành 4 giai đoạn A, B (bao gồm B1 và B2), C và D với các đặc trưng như sau:

Giai đoạn A: Chưa có thay đổi về cấu trúc tim nhưng thuộc nhóm nguy cơ cao.
Giai đoạn B: Đã có thay đổi về cấu trúc tim nhưng chưa xuất hiện triệu chứng lâm sàng trên thú. Nếu kích thước tim còn trong mức bình thường thì thú đang ở giai đoạn B1. Nếu X-quang phát hiện kích thước tim lớn thì thú đã ở giai đoạn B2.
Giai đoạn C: Suy tim sung huyết. Triệu chứng lâm sàng đã xuất hiện trên thú và cơ thể đáp ứng tốt với thuốc.
Giai đoạn D: Suy tim sung huyết kháng trị. Triệu chứng ngày càng trầm trọng và cơ thể không còn đáp ứng với điều trị nội khoa thông thường.

Chẩn đoán bệnh thoái hoá van hai lá

Việc chẩn đoán bệnh thoái hoá van hai lá giai đoạn lâm sàng được dựa trên sự kết hợp giữa các yếu tố nguy cơ (độ tuổi, giống, giới tính), dấu hiệu lâm sàng và các xét nghiệm cận lâm sàng. Tuy nhiên, ở giai đoạn tiền lâm sàng, do thú không biểu hiện bất kỳ triệu chứng nào, việc chẩn đoán chỉ có thể dựa vào phát hiện cận lâm sàng.

Các hoạt động cận lâm sàng bao gồm:

Nghe tim phổi để đánh giá tiếng thổi tim và âm phổi.
Siêu âm tim để xem dòng chảy của máu, độ dày cơ, cấu trúc van tim và sức bóp của tim;
X-quang vùng ngực để đo kích thước tim và xem dấu hiệu phù phổi;
Đo điện tim để kiểm tra tình trạng loạn nhịp và một số dấu hiệu về kích thước tim;
Xét nghiệm máu để đo lường các hormon và protein đặc trưng (NT-proBNP và cTnI) được tiết ra hoặc giải phóng vào máu khi cơ tim bị tổn thương;

Điều trị và kiểm soát bệnh van hai lá và tình trạng suy tim

Ngày nay, van tim đã có thể thay thế hoặc sửa chữa bằng can thiệp ngoại khoa trên người, tuy nhiên kỹ thuật này chỉ đang trong giai đoạn nghiên cứu và thử nghiệm trên chó. Do đó, hướng điều trị bệnh thoái hoá van hai lá trên chó hiện nay vẫn là can thiệp nội khoa và chế độ dinh dưỡng để giải quyết các triệu chứng lâm sàng và làm chậm sự tiến triển của bệnh. Mục tiêu của điều trị nhằm làm tăng chất lượng cuộc sống thông qua việc làm giảm phù phổi giúp cải thiện khả năng hô hấp, vận động, và làm giảm tích dịch xoang bụng giúp thú bệnh đỡ khó chịu.

Điều trị và kiểm soát suy tim bằng thuốc

Về thuốc, thú thường được chỉ định và tập trung điều trị khi ở giai đoạn suy tim sung huyết (giai đoạn lâm sàng hay giai đoạn C). Ở giai đoạn này, thuốc lợi tiểu (như furosemide), thuốc ức chế men chuyển angiotensin (như benazepril) và thuốc đối kháng aldosteron (như spironolactone) được sử dụng kết hợp và thận trọng để tăng đào thải nước giúp giảm huyết áp, giảm phù nề và giãn mạch giúp máu lưu thông dễ hơn nhưng không gây mất căng bằng điện giải. Ngoài ra, thuốc tim mạch với tác dụng làm tăng khả năng co bóp của cơ tim (cường tim), và giãn mạch giúp giảm hậu tải cho tim cũng được khuyến cáo sử dụng để tăng hiệu quả bơm máu và giảm lượng máu trào ngược. Hoạt chất điển hình của thuốc tim mạch dạng này hiện nay là pimobendan, được thương mại hoá dưới tên như Cardisure (Dechra) hay Vetmedin (Boehringer Ingelheim). Hiệu quả kéo dài sự sống của pimobendan đã được chứng minh qua nhiều nghiên cứu khác nhau. Hiện nay, pimobendan liều thấp thậm chí đã được chỉ định ngay từ giai đoạn B2 với tác dụng trì hoãn sự tiến triển từ gian đoạn tiền lâm sàng sang giai đoạn lâm sàng.

Tìm hiểu thêm về sản phẩm Cardisure (Dechra) chứa pimobendan do Tiến Thắng phân phối tại đây hoặc xem thông tin trên website của hãng Dechra tại đây.

Điều chỉnh chế độ ăn và lối sống của chó

Về dinh dưỡng, thú bị suy tim nên được ăn thức ăn thơm ngon và giàu calo để cung cấp đầy đủ năng lượng khi tim đang phải hoạt động nhiều hơn để đảm bảo cung lượng máu cho cơ thể. Protein cũng nên được cung cấp ở mức độ vừa phải và tránh các thức ăn ít protein chuyên dành cho thú bị bệnh thận nếu thú đang suy tim không kèm theo suy thận nặng. Đặc biệt, natri, chất điện giải liên quan mật thiết đến lượng nước trong cơ thể, phải được khống chế ngay từ giai đoạn B2 (tiền lâm sàng) và khống chế ở mức thấp nhất có thể khi sang đến giai đoạn C (lâm sàng). Các chất điện giải khác như kali và magiê phải được theo dõi và bổ sung hoặc giới hạn trong trường hợp thiếu hoặc dư tương ứng. Ngoài ra, còn cần bổ sung thêm axit béo omega-3 và các axit amin như taurine và L-carnitine trong khẩu phần dinh dưỡng để cải thiện sức khoẻ tim mạch. Thú bị suy tim với tình trạng hô hấp khó khăn, không dung nạp vận động, nên được hạn chế vận động tối đa để giữ mức ô xy tiêu thụ thật thấp.

Chi phí và hiệu quả điều trị

Hầu hết chó được chẩn đoán suy tim sẽ phải điều trị suốt đời. Việc điều trị bao gồm thuốc và các xét nghiệm theo dõi được chỉ định tuỳ thuộc vào tình trạng của mỗi thú bệnh cũng như khả năng của chủ nuôi, với chi phí dao động và cân bằng để vừa cải thiện chất lượng cuộc sống của thú, vừa đảm bảo thú được điều trị lâu dài nhất có thể. Một số thuốc tuy đắt tiền hơn các thuốc khác nhưng đem lại hiệu quả vượt trội và tác dụng phụ ít hơn.

Nhìn chung, bệnh thoái hoá van hai lá yêu cầu sự chăm sóc lâu dài và sự đồng hành của chủ nuôi cùng với thú bệnh. Việc tuân thủ dùng thuốc (thời gian, liều lượng), chế độ dinh dưỡng và lối sống theo khuyến cáo của bác sĩ thú y là rất quan trọng để việc điều trị được hiệu quả, giúp cải thiện chất lượng cuộc sống và kéo dài thời gian sống của chó.

Tài liệu tham khảo:

Fuentes, V. L., Johnson, L. R., & Dennis, S. (2010). BSAVA Manual of canine and feline cardiorespiratory medicine.

Keene, B. W., Atkins, C. E., Bonagura, J. D., Fox, P. R., Häggström, J., Fuentes, V. L., ... & Uechi, M. (2019). ACVIM consensus guidelines for the diagnosis and treatment of myxomatous mitral valve disease in dogs. Journal of veterinary internal medicine, 33(3), 1127-1140.

Nelson, R. W., & Couto, C. G. (2019). Small Animal Internal Medicine-E-Book: Small Animal Internal Medicine-E-Book. Elsevier Health Sciences.

https://vcahospitals.com/know-your-pet/mitral-valve-disease-in-dogs

Phạm Quốc Anh Minh

Pimobendan (P2): Ứng dụng pimobendan trong điều trị bệnh tim và suy tim trên chó

Nguyễn Thảo — Wed, 06 Mar 2024 02:00:00 +0000

Suy tim ở chó là một tình trạng phức tạp với nhiều nguyên nhân và các mức biểu hiện lâm sàng khác nhau. Tuy nhiên hiện nay tình trạng suy tim vẫn có thể được kiểm soát nếu việc điều trị được áp dụng đúng cách. Trong bài viết này, Tiến Thắng sẽ trình bày cho Quý Bạn đọc một số thông tin về suy tim và cách ứng dụng pimobendan trong việc điều trị bệnh tim và suy tim trên chó.

Giới thiệu về suy tim

Suy tim được định nghĩa là một bệnh lý mãn tính, tiến triển trong đó cơ tim không đủ khả năng co bóp để bơm máu đáp ứng đủ nhu cầu cung cấp máu và oxy của cơ thể. Tuy nhiên, khả năng co bóp của tim trên thực tế lại khó để định lượng chính xác vì bị ảnh hưởng bởi nhiều yếu tố, trong đó bao gồm tiền tải (preload), thể tích máu hay áp lực thuỷ tĩnh trong tâm thất ở cuối thì tâm trương, hậu tải (afterload), lực cản trở việc tống máu vào hệ thống động mạch ngoại biên, và khả năng co cơ (contractility), năng lực nội tại của cơ tim trong việc tạo lực tống máu đi. Xác định các yếu tố kể trên chính là những công việc trong thăm khám tim mạch lâm sàng của bác sĩ thú y.

Định luật Frank-Starling trong suy tim

Sự tương tác của 3 yếu tố tiền tải, hậu tải, và khả năng co cơ được mô tả bởi định luật Frank-Starling, trong đó định luật này liên hệ khả năng co bóp của tim với tình trạng tiền tải cuối tâm trương của tâm thất, mà về bản chất, thể tích máu trong tâm thất ở cuối tâm trương càng nhiều thì sự co bóp sau đó càng mạnh. Ở thú khoẻ mạnh, sự tăng nhẹ về thể tích tâm thất làm tăng đáng kể cung lượng tim (a). Còn ở thú mắc bệnh tim, mối quan hệ này bị suy giảm, nghĩa là cung lượng tim giảm ở mọi mức tiền tải, và sự tăng cung lượng tim khi tăng tiền tải (từ các cơ chế bù trừ) đều ít hơn so với thú khỏe mạnh (b). Tình trạng suy tim còn làm mối quan hệ này đi xuống khi cơ tim mất khả năng co bóp làm giảm cung lượng tim dù tiền tải có tăng (c).

Việc điều trị suy tim, dựa trên định luật Frank-Starling, bao gồm

Giảm tiền tải (thuốc lợi tiểu hoặc giãn tĩnh mạch) nhằm giảm triệu chứng sung huyết,
Tăng khả năng co bóp bằng việc giảm hậu tải (thuốc giãn động mạch) hoặc cường tim nhằm khôi phục lại mối quan hệ bình thường giữa cung lượng tim và tiền tải (d).

Pimobendan có hiệu ứng làm tăng sức co bóp của tim và giãn thành mạch đồng đều ở cả động mạch lẫn tĩnh mạch, do đó đóng vai trò quan trọng trong việc kiểm soát và cải thiện tình trạng suy tim.

Ứng dụng của pimobendan trong điều trị bệnh tim

Nghiên cứu lâm sàng đối với pimobendan đã được thực hiện để chứng minh hiệu quả của thuốc ở giai đoạn lâm sàng (suy tim sung huyết). Trong đó, một nghiên cứu đã được thực hiện trong 3 năm để so sánh hiệu quả của pimobendan và benazepril (thuốc ức chế men chuyển angiotensin) đối với thời gian sống của chó bị suy tim sung huyết, với thời gian theo dõi cho đến khi kết thúc (do tử vong, an tử do bệnh tim hoặc rút khỏi nghiên cứu). Kết quả công bố của nghiên cứu này vào năm 2008 cho thấy chó bị suy tim sử dụng pimobendan sẽ kéo dài đáng kể thời gian sống so với chỉ sử dụng benazepril, tương ứng với số ngày sống trung bình 267 ngày và 140 ngày, cao hơn 91% đối với nhóm dùng pimobendan.

Một nghiên cứu khác vào năm 2016 thậm chí còn kiểm tra hiệu quả của pimobendan ở giai đoạn tiền lâm sàng (chỉ nghe thấy tiếng thổi và thấy tim to) trên 360 con chó mắc bệnh van hai lá. Kết quả cho thấy, so với nhóm dùng giả dược, nhóm dùng pimobendan sống được trung bình thêm 15 tháng, với thời gian trung bình đến khi khởi phát suy tim sung huyết hoặc tử vong liên quan đến bệnh tim là 1228 ngày và 766 ngày tương ứng với nhóm dùng và không dùng pimobendan. Nghiên cứu này cho thấy không những pimobendan có khả năng kéo dài thời gian sống đối với chó bị suy tim sung huyết (giai đoạn lâm sàng), mà còn giúp trì hoãn sự tiến triển của bệnh đối với chó mắc bệnh van hai lá giai đoạn tiền lâm sàng.

Một số lưu ý khi sử dụng pimobendan

1. Việc sử dụng pimobendan cần thực hiện đúng theo hướng dẫn của Bác sĩ Thú y

Do khả năng hấp thụ bị ảnh hưởng khi có thức ăn, pimobendan được cấp qua đường uống chỉ khi thú bệnh ở trạng thái đói hay dạ dày rỗng. Thuốc bắt đầu phát huy tác dụng nhanh, chỉ trong 1 giờ sau khi uống, và có tác dụng kéo dài khá lâu nếu được dùng đúng theo hướng dẫn. Mặc dù còn có những lo ngại về khả năng gây ra tăng nhịp tim ngoài ý muốn do hiệu ứng cường tim, trên thực tế, các nghiên cứu ứng dụng pimobendan cho thấy khả năng kéo dài sự sống cho chó bị suy tim thay vì tăng tỉ lệ tử vong.

2. Cân nhắc sử dụng pimobendan trên một số nhóm chó nhất định

Không sử dụng pimobendan trên chó bị dị ứng với thành phần này. Ngoài ra cũng tránh sử dụng pimobendan trên thú mắc bệnh cơ tim phì đại, hẹp động mạch chủ hoặc các tình trạng khác mà việc tăng cung lượng tim là không phù hợp. Sử dụng pimobendan thận trọng trên chó có nhịp tim bất thường không kiểm soát được. Độ an toàn của thuốc chưa được nghiên cứu và khẳng định trên chó dưới 6 tháng tuổi, chó trong thời kỳ sinh sản, đang mang thai hoặc đang cho con bú, chó bị dị tật tim bẩm sinh, tiểu đường hoặc các rối loạn chuyển hóa khác, vì vậy nên thận trọng khi sử dụng pimobendan trong những trường hợp này.

3. Cẩn trọng khi điều trị kết hợp

Do canxi và thụ thể beta là những yếu tố quan trọng của sự co cơ, nên thận trọng khi sử dụng các loại thuốc đối kháng canxi và thuốc đối kháng beta cho chó đang sử dụng pimobendan.

Thông tin liên quan: Cardisure (Dechra) là thuốc thú y được kê toa dùng để điều trị một số bệnh tim nhất định trên chó, với tác dụng cải thiện cung lượng tim thông qua việc tăng sức co bóp của tim và giãn tĩnh mạch lẫn động mạch. Tại Việt Nam, Cardisure đã được cấp phép lưu hành chính thức. Lựa chọn sử dụng Cardisure với hoạt chất pimobendan giúp tình trạng suy tim của cún cưng được kiểm soát, giảm nhẹ, cải thiện đáng kể thời gian sống và chất lượng cuộc sống của thú.

Tài liệu tham khảo:

Klabunde, R. (2011). Cardiovascular physiology concepts. Lippincott Williams & Wilkins.

King, L. G., & Boag, A. (2007). BSAVA manual of canine and feline emergency and critical care (No. Ed. 2). British small animal veterinary association.

Kuo, I. Y., & Ehrlich, B. E. (2015). Signaling in muscle contraction. Cold Spring Harbor perspectives in biology, 7(2), a006023.

Lee, J. A. (1990). Calcium sensitizers. A new approach to increasing the strength of the heart. Br Med J, 300, 511-522.

MacLennan, D. H., & Kranias, E. G. (2003). Phospholamban: a crucial regulator of cardiac contractility. Nature reviews Molecular cell biology, 4(7), 566-577.

Nelson, R. W., & Couto, C. G. (2019). Small Animal Internal Medicine-E-Book: Small Animal Internal Medicine-E-Book. Elsevier Health Sciences.

https://en.wikipedia.org/wiki/Muscle_contraction#Mechanisms_of_smooth_muscle_contraction

Thuốc cường tim – P1

Phạm Quốc Anh Minh

Pimobendan (P1): Sự co cơ và tác động của pimobendan

Vet Tiến Thắng — Mon, 04 Mar 2024 02:00:00 +0000

Pimobendan là gì?

Pimobendan là dẫn xuất của benzimidazole-pyridazinone với khả năng tác động lên hệ tim mạch. Hoạt chất này đã được nghiên cứu trên người và nhiều loại động vật từ cách đây khoảng 40 năm, và hiện vẫn tiếp tục được các nhà nghiên cứu mở rộng phạm vi ứng dụng trên các loài khác song song với việc sử dụng thương mại trên các loài đã được cấp phép. Trong lĩnh vực thú y, từ năm 2000, pimobendan đã được cấp phép sử dụng để điều trị tình trạng suy tim cũng như một số bệnh tim mạch trên chó, và hiện đang là một trong các loại thuốc luôn có sẵn tại các cơ sở thú y trên thế giới.

Sự co cơ

Ion canxi (Ca++) tích trữ chủ yếu trong lưới cơ tương (sarcoplasmic reticulum) của tế bào cơ tim đóng vai trò quan trọng trong quá trình co cơ. Khi xung điện truyền đến cơ tim và gây khử cực, một lượng nhỏ canxi ngoại bào được đưa vào trong tế bào cơ tim qua các kênh canxi type L và kênh trao đổi natri-canxi, kích thích thụ thể ryanodine 2 của lưới cơ tương và gây ra sự giải phóng canxi ồ ạt từ lưới cơ tương vào dịch nội bào. Canxi nội bào đến và gắn với troponin C trong phức hợp troponin gắn trên sợi tropomyosin, làm sợi tropomyosin dịch chuyển và bộc lộ các điểm neo trên sợi actin, tạo điều kiện cho chu trình nối cầu (cross-bridge cycle) giữa đầu myosin và sợi actin được diễn ra, dẫn đến sự co tơ cơ (sarcomere) mà chúng ta thường thấy ở thì tâm thu (khi tất cả các tơ cơ được co cùng lúc). Ngoài ra, giữa nồng độ canxi giải phóng vào dịch nội bào và lực co tạo ra cũng có mối liên hệ, nghĩa là dưới ngưỡng nồng độ canxi nhất định sẽ không gây ra sự co cơ, nhưng bắt đầu từ trên ngưỡng, lực co sẽ được tạo ra và tăng dần cho đến khi đạt đến mức bão hoà (không thể tăng thêm lực dù nồng độ canxi có tăng). Một số nghiên cứu cho thấy độ nhạy canxi của troponin C có thể thay đổi, trong đó với cùng một lượng canxi lực co có thể mạnh hơn (tăng độ nhạy) hay yếu hơn (giảm độ nhạy). Ngay sau quá trình co cơ (tâm thu), canxi tách khỏi troponin C và được chuyển ra khỏi dịch nội bào chủ yếu qua con đường tái hấp thu vào lưới cơ tương bằng bơm SERCA2a (sarco/endoplasmic reticulum ATPase) để dành cho lần co cơ tiếp theo, làm ngưng chu trình nối cầu và tơ cơ được nghỉ ngơi trong thì tâm trương.

Ngoài xung điện, các catecholamines được tiết ra từ phản ứng thần kinh giao cảm (sympathetic nervous response) của cơ chế bù trừ như adrenaline và noradrenaline khi gắn với thụ thể beta-1 adrenergic trên màng tế bào cũng điều tiết sự giải phóng canxi vào dịch nội bào, khởi đầu bằng việc kích hoạt enzyme AC (adenylyl cyclase). Enzyme AC sau đó chuyển hoá ATP (adenosine monophosphate) thành cAMP (cyclic adenosine monophosphate), và cAMP tiếp tục kích hoạt enzyme PKA (protein kinase A). PKA làm tăng khả năng co bóp của tim bằng việc giải phóng nhiều canxi hơn vào dịch nội bào thông qua phosphoryl hoá kênh canxi type L và thụ thể ryanodine 2 (nhưng bị giới hạn do giảm độ nhạy canxi), và tăng nhịp tim thông qua phosphoryl hoá troponin I (trong phức hợp troponin) làm tăng tốc độ canxi tách khỏi troponin C và phosphoryl hoá phospholamban (protein ức chế bơm SERCA) giúp đẩy nhanh và nhiều canxi vào lại lưới cơ tương để sẵn sàng cho lần giải phóng tiếp theo. Lượng cAMP nội bào được điều tiết bởi enzyme PDE (phosphodiesterase), trong đó PDE phân giải cAMP thành 5’AMP.

Tại tế bào cơ trơn của thành mạch máu, sự co cơ lại diễn ra theo cơ chế khác do không có phức hợp troponin. Canxi được vận chuyển vào trong dịch nội bào qua kênh canxi và lưới cơ tương, sau đó đến và gắn vào protein calmodulin. Phức hợp canxi-calmodulin tiếp tục đến gắn vào và kích hoạt enzyme MLCK (myosin light-chain kinase). Enzyme MLCK sau đó phosphoryl hoá đầu myosin tại MLC (myosin light-chain) và kích hoạt cầu nối giữa actin và myosin, tạo thành sự co cơ bằng chu trình nối cầu. Khác với tế bào cơ tim nơi có thụ thể beta-1 adrenergic phân bố, trên tế bào cơ trơn, thụ thể beta là loại beta-2 adrenergic. Adrenaline gắn lên các thụ thể này lại có tác dụng làm giãn thành mạch. Cơ chế tạo thành cAMP khi thụ thể được kích hoạt tương tự như trên tế bào cơ tim. Tuy nhiên, cAMP ở tế bào cơ trơn, thông qua enzyme PKA, lại phosphoryl hoá MLCK và làm giảm ái lực của enzyme này đối với phức hợp canxi-calmodulin, do đó ngăn chặn sự tương tác giữa actin và myosin, tạo thành hiệu ứng giãn mạch. cAMP trong tế bào cơ trơn được điều hoà bởi enzyme PDE3 (phosphodiesterase III), trong đó enzyme này phân giải cAMP thành 5’AMP.

Tác động của pimobendan lên hệ tim mạch

Pimobendan có 2 tác động chính lên hệ tim mạch, bao gồm làm tăng sức co bóp của tim (inotrope) và làm giãn thành mạch (vasodilation), nên hoạt chất này còn được gọi là “inodilator” hay “thuốc cường tim”. Đối với tác động lên sức co bóp của tim, pimobendan tăng độ nhạy của troponin C với canxi, giúp cơ tim co bóp mạnh hơn với lượng canxi ít hơn. Đối với tác động lên thành mạch, pimobendan đóng vai trò ức chế enzyme PDE3, từ đó giữ cho lượng cAMP trong tế bào cơ trơn luôn cao, tạo thành hiệu ứng giãn mạch. Việc ức chế enzyme PDE3 cũng giữ cho lượng cAMP trong tế bào cơ tim cao, làm tăng nhịp tim và khả năng co bóp. Tuy nhiên, ở những thú mắc bệnh suy tim, hệ beta-adrenergic ở tim bị giảm hoạt động, do đó PDE3 không có tác dụng đáng kể lên sự co bóp của tim.

Tác động của enzyme phosphodiesterase III lên sự co và giãn của cơ tim và cơ thành mạch

Tài liệu tham khảo:

Klabunde, R. (2011). Cardiovascular physiology concepts. Lippincott Williams & Wilkins.

Kuo, I. Y., & Ehrlich, B. E. (2015). Signaling in muscle contraction. Cold Spring Harbor perspectives in biology, 7(2), a006023.

Lee, J. A. (1990). Calcium sensitizers. A new approach to increasing the strength of the heart. Br Med J, 300, 511-522.

MacLennan, D. H., & Kranias, E. G. (2003). Phospholamban: a crucial regulator of cardiac contractility. Nature reviews Molecular cell biology, 4(7), 566-577.

Nelson, R. W., & Couto, C. G. (2019). Small Animal Internal Medicine-E-Book: Small Animal Internal Medicine-E-Book. Elsevier Health Sciences.

https://en.wikipedia.org/wiki/Muscle_contraction#Mechanisms_of_smooth_muscle_contraction

Thuốc cường tim – P1

https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC4315934

Phạm Quốc Anh Minh