Phòng bệnh Mycoplasma spp. và MIC của một số kháng sinh sử dụng để điều trị bệnh do Mycoplasma spp. trên heo và gà

My Huong — Tue, 20 Jan 2026 05:01:13 +0000

Ngoài việc phòng bệnh Mycoplasma spp bằng thực hiện an toàn sinh học kết hợp bằng vắc xin thì việc sử dụng kháng sinh điều trị khi phát hiện bệnh,sử dụng kháng sinh hợp lý có thể giúp kiểm soát dịch bệnh cũng rất quan trọng.

Người chăn nuôi có thể dựa vào kết quả MIC (Minimum Inhibitory Concentration - nồng độ ức chế tối thiểu) để lựa chọn kháng sinh nhạy cảm với vi khuẩn. Đồng thời, kết quả MIC cũng là cơ sở để xác định liều lượng và nhịp cấp thuốc kháng sinh hợp lý, từ đó giúp kiểm soát mầm bệnh hiệu quả, nâng cao tỷ lệ điều trị thành công và góp phần giảm thiểu nguy cơ đề kháng kháng sinh trong đàn vật nuôi.

1. Một số lưu ý khi lựa chọn kháng sinh

Tổng quan Mycopalsma spp.:

Có kích thước rất nhỏ, chỉ khoảng 0,3-0,5µm.
Không có thành tế bào, bao bọc bởi một lớp màng sinh chất chứa cholesterol. Do đó có thể hiểu Mycoplasma KHÔNG phải là vi khuẩn nội bào bắt buộc.
Chúng có thể sống ngoại bào, bám trên bề mặt tế bào biểu mô hô hấp, sinh dục…Tuy nhiên, một số loài có khả năng xâm nhập vào trong tế bào, nhưng không phải bắt buộc nội bào như Chlamydia hay Rickettsia

>> Mycoplasma spp. có khả năng đề kháng tự nhiên với các kháng sinh nhóm Beta-lactam như penicillin, cephalosporin, amoxicillin, ampicillin…do những thuốc kháng sinh này có cơ chế:

- Ức chế tổng hợp peptidoglycan của thành tế bào vi khuẩn

- Gây ly giải tế bào vi khuẩn có thành tế bào

>> Chỉ có tác dụng với vi khuẩn có thành tế bào. Mycoplasma KHÔNG CÓ THÀNH TẾ BÀO → beta-lactam không có “đích tác động”.

Các kháng sinh được khuyến cáo:

Do đó, khi lựa chọn thuốc kháng sinh điều trị bệnh do Mycoplasma spp., tác động lên ribosome hoặc DNA, không phụ thuộc thành tế bào:

Macrolide: Tylosin, Tilmicosin, Spiramycin
Tetracycline: Doxycycline, Oxytetracycline
Fluoroquinolone: Enrofloxacin (tùy trường hợp)
Lincosamide: Lincomycin

Hiện tại các dòng kháng sinh này Tiến Thắng đang có phân phối:

Kháng sinh Tilmiguard:

Thành phần: Tilmicosin.... 250mg
Link tham khảo chi tiết sản phẩm: tại đây

Kháng sinh Doxicure 50:

Thành phần: Doxycycline hyclate ..... 500g
Link tham khảo chi tiết sản phẩm: tại đây

Kháng sinh Lincotech 110:

Thành phần: Lincomycin hydrochloride.....110g
Link tham khảo chi tiết sản phẩm: tại đây

Ngoài ra, việc lựa chọn kháng sinh điều trị Mycoplasma spp. cần dựa trên kết quả MIC, nhằm đảm bảo hiệu quả điều trị và hạn chế nguy cơ kháng thuốc kháng sinh.

2. MIC của một số kháng sinh thường sử dụng

Để đánh giá mức độ nhạy cảm phương pháp thường được sử dụng là kiểm tra MIC và so sánh với các điểm gãy (breakpoint) do CLSI (Viện Tiêu chuẩn Lâm sàng và Xét nghiệm) công bố và cập nhật định kỳ. Mỗi chủng vi khuẩn được phân loại thành ba mức độ như sau:

Nhạy cảm (S-Sensitive)
Trung gian (I-Intermediate)
Đề kháng (R-Resistant)

Cụ thể, vi khuẩn được xem là nhạy cảm với một loại thuốc kháng sinh khi giá trị MIC của nó thấp hơn so với điểm gãy. Mức trung gian được xác định khi nồng độ ức chế tối thiểu của kháng sinh đối với vi khuẩn đó tương đương hoặc bằng điểm gãy. Trong trường hợp MIC cao hơn so với điểm gãy, vi khuẩn được đánh giá là đề kháng với kháng sinh.

Bên cạnh đó, các chỉ số như MIC50 và MIC90, cũng thường được sử dụng để đánh giá mức độ nhạy cảm của kháng sinh đối với số lượng lớn vi khuẩn. Trong đó, MIC50 là nồng độ kháng sinh cần thiết để ức chế 50% số vi khuẩn khảo sát, MIC là nồng độ cần để ức chế 90% tổng số chủng khảo sát. Các chỉ số này là cơ sở để giúp người chăn nuôi lựa chọn kháng sinh và xác định liều dùng phù hợp để điều trị bệnh cho vật nuôi.

a) Mycoplasma hyorhinis

Mycoplasma hyorhinis (MH) thường trực ở đường hô hấp trên của heo, khi gặp các vấn đề như:

Stress
Môi trường chăn nuôi không đảm bảo

>> Hệ miễn dịch suy giảm sẽ tăng sinh và gây bệnh MH -> Có khả năng xâm nhập vào máu -> Gây viêm màng phổi, viêm đa màng, viêm đa khớp và có thể gây viêm não ở heo với các triệu chứng thần kinh ở heo sau cai sữa.

Kết quả khảo sát, trong năm 2024 về mức độ đề kháng của Mycoplasma hyohrinis với một số loại kháng sinh phổ biến được thể hiện trong dưới đây: (mang tính chất tham khảo, tại một số trang trại)

Bảng 1. Kết quả MIC 50 và MIC 90 của Mycoplasma hyopneumoniae tại châu Âu năm 2018 (N=44)

Nhóm kháng sinh	Kháng sinh	MIC50 initial	MIC50 final	MIC90 initial	MIC90 final	Range final
Fluoroquinolones	Enrofloxacin	≤0.039	312	1.25	2.5	≤0.039−5
	Marbofloxacin	≤0.039	1.25	2.5	5	≤0.039−10
Tetracyclines	Oxytetracycline	≤0.25	4	2	16	0.5−32
	Doxycycline	78	625	312	2.5	0.078−2.5
Aminoglycoside	Gentamicin	≤0.25	1	0.5	2	0.5−2
Aminocyclitol	Spectinomycin	2	4	2	4	1−8
Macrolides	Tylosin	0.25	0.5	≤0.25	0.5	≤0.25−64
	Tilmicosin	2	8	4	16	2−>64
	Tylvalosin	≤0.25	≤0.25	≤0.25	≤0.25	≤0.25−8
	Gamithromycin	0.5	4	2	8	1−>64
	Tulathromycin	0.5	2	1	4	0.5−>64
Lincosamide	Lincomycin	≤0.25	0.5	≤0.25	1	≤0.25−>64
Pleuromutilins	Tiamulin	≤0.039	156	78	156	0.078−0.312
	Valnemulin	≤0.039	≤0.039	≤0.039	≤0.039	≤0.039
Phenicol	Florfenicol	1	2	2	4	1−4

Initial (Ban đầu): Là nồng độ ức chế tối thiểu khi vi khuẩn vừa bắt đầu bị kìm hãm, chưa có sự thay đổi màu sắc rõ rệt của môi trường nuôi cấy.

Final (Cuối cùng): Là nồng độ ức chế khi kết thúc thời gian nuôi cấy (thường dài ngày đối với Mycoplasma).

Nhóm Hiệu quả Nhất (MIC cực thấp):

Valnemulin (<0.039): Đứng đầu về hiệu quả, gần như không đổi giữa ban đầu và cuối cùng.

Tiamulin (0.156): Hiệu quả rất cao và ổn định.

Tylvalosin (<0.25): Đây là Macrolide thế hệ mới tốt nhất trong bảng này.

Nhóm Hiệu quả Trung bình:

Doxycycline (2.5): Vẫn dùng tốt nhưng cần lưu ý liều lượng.

Tulathromycin (4.0): Hiệu quả ổn định cho đường tiêm.

Florfenicol (4.0): Mức độ nhạy cảm trung bình.

Nhóm Bị Kháng hoặc Hiệu quả Thấp:

Oxytetracycline (16): Chỉ số Final vọt lên rất cao so với Initial (0.312 -> 16), cho thấy khả năng vi khuẩn "vượt rào" rất mạnh.

Tilmicosin (16): Hiệu quả đã giảm đáng kể.

Đánh giá sự biến động (Range)

Cột Range Final cho thấy sự phân hóa của các chủng vi khuẩn:

Các thuốc như Tilmicosin, Gamithromycin, Tulathromycin có dải Range kéo dài đến >64.
Điều này nghĩa là: Dù chỉ số trung bình (MIC90) có vẻ thấp, nhưng thực tế đã có một số chủng vi khuẩn ngoài thực địa kháng thuốc hoàn toàn (>64).

Biện pháp tối ưu nhất, vẫn là chủng động tiêm phòng vắc xin:

Tiến Thắng xin giới thiệu Nisseiken MPS Inactivated Vaccine:

Vắc xin Nisseiken MPS Inactivated Vaccine:

Thành phần:

Mycoplasma hyopneumoniae chủng MI-3 đã được bất hoạt........Tổng số vi khuẩn ≥ 1×10
Nhôm hydroxide (chất bổ trợ)........Hàm lượng 2.1mg đến 2.8mg

Tiêm bắp 1ml. Mũi 1 trên 3 tuần tuổi. Mũi 2 sau khi tiêm mũi một từ 3 đến 5 tuần

Link tham khảo sản phẩm: tại đây

b) Mycoplasma gallisepticum

Mycoplasma gallisepticum (MG) gây bệnh Hô hấp mãn tính (CRD) trên gà. Gà bị bệnh thường có các biểu hiện như ho, hắt hơi, chảy nước mũi, viêm túi khí. Trên gà đẻ, nhiễm MG còn làm giảm sản lượng trứng, ảnh hưởng đến năng suất chăn nuôi. Bảng 2 trình bày kết quả khảo sát về mức độ đề kháng của MG với một số loại kháng sinh phổ biến trong năm 2024.

Bảng 2. Kết quả MIC 50 và MIC của vi khuẩn Mycoplasma gallisepticum năm 2024

	DO	TYL	TIA	FFC	TIL	CTC	MY	ENR	MAR	TULA
MIC 50	0,5	8	0,13	4,00	>64,00	16,00	64,00	8,00	16,00	1,00
MIC 90	32,00	32,00	1,00	8,00	>64,00	>64	64,00	32,00	64,00	8,00

Kháng sinh tilmicosin cần đạt nồng độ ức chế tối thiểu >64 µg/ml, cho thấy hiệu lực thấp đối với vi khuẩn này. Ngược lại, tiamulin cho thấy hiệu lực cao hơn, với MIC90 chỉ ở mức 1 µg/ml đã có thể tiêu diệt 90% chủng MG khảo sát.

Các kháng sinh khác như doxycycline, tylosin, florfenicol và tulathromycin có giá trị MIC lần lượt là 32, 32, 8 và 8 µg/ml, cho thấy mức độ nhạy cảm trung bình đến cao đối với M. gallisepticum. 90

Như vậy, việc lựa chọn loại kháng sinh để điều trị bệnh do Mycoplasma spp. cho đàn vật nuôi theo kết quả MIC giúp nâng cao hiệu quả điều trị cho đàn heo, gà và giảm thiểu việc sử dụng nhiều loại kháng sinh trong điều trị.

Điều này không chỉ góp phần giảm chi phí sản xuất mà còn giảm nguy cơ đề kháng thuốc kháng sinh. Tuy nhiên, cần lưu ý, các dữ liệu được trình bày trong bài viết chỉ mang giá trị tham khảo, không đại diện cho toàn bộ tình hình đề kháng thuốc kháng sinh tại các trại chăn nuôi trên cả nước. Vì vậy, người chăn nuôi nên chủ động gửi mẫu bệnh phẩm để kiểm tra nồng độ ức chế tối thiểu (MIC) định kỳ, nhằm đánh giá chính xác mức độ nhạy cảm - đề kháng đối với thuốc kháng sinh của Mycoplasma spp. gây bệnh tại trại

bệnh trên gà và heo – Tiến Thắng Vet